VSP-nieuwsbrief oktober 2003
Hierbij de nieuwe nieuwsbrief van het Vlaams Software Platform (VSP). Leest u het rustig door. Graag ontvangen we uw opmerkingen! Stuurt u daarvoor een e-mail naar nieuwsbrief@vsp-vzw.org.
Om u af te melden ("unsubscribe") of aan te melden ("subscribe") volstaat het een eenvoudige e-mail te zenden naar nieuwsbrief@vsp-vzw.org.
U vindt deze nieuwsbrief binnenkort ook op onze Website: www.vsp-vzw.org.
Deze nieuwsbrief bevat een speciaal dossier, dat de status van onderzoek en ontwikkeling rond ""software agents" bij diverse VSP-leden beschrijft.
Inhoudsopgave
VSP-event "Software-licensering", 11 december
Op 11 december, vanaf 16:00 zal het VSP bij lidbedrijf LMS International (Leuven) een event houden rond software-licensering. Zodra het programma rond is ontvangt u een uitnodiging.
Werkgroep "Juridische aspecten" opgericht
Een VSP-werkgroep rond juridische aspecten van software engineering is opgericht. VSP-leden kunnen hieraan nog deelnemen. Als eerste resultaat wil de werkgroep in maart een "steekkaartenbak" vol tips en voorbeelden rond contracten klaar hebben. Deze zou dan op de VSP-Website geplaatst worden.
Werkgroep "Gebruikersinterfaces" in oprichting
Binnenkort ontvangen VSP-leden een uitnodiging voor een nieuwe VSP-werkgroep, gericht op het verbeteren van de kwaliteit van gebruikersinterfaces.
Nieuw lid: Niko
We verwelkomen Niko hartelijk als nieuw lid van het VSP!
Seminarie: "Embedded Software" op 10 december
Op 10 december organiseren het Vlaams Software Platform, Agoria Mechanica & Mechatronica en DSP Valley een seminarie over embedded software.
VSP-event "Aspect Oriented Software Development", 23 oktober 2003
Op 23 oktober vond VSP-event AOSD (Aspect Oriented Software Development) plaats. Deze nieuwe technologie, die toelaat uw software flexibeler aan te passen, staat op het punt door te breken.
VSP-event "Usability Engineering", 11 september
Op 11 september hield het VSP een event over Usability Engineering. Rode draad was de vraag hoe goed bruikbare user interfaces te ontwikkelen.
Seminarie "Wanneer is uitbesteding van softwareontwikkeling aan lagelonenlanden zinvol?"
Op 8 oktober vond dit goed bezochte seminarie plaats. Er werd een neutraal overzicht gegeven over de voor- en nadelen van uitbesteden van softwareontwikkeling aan lagelonenlanden.
VUB Demo Day, 29 oktober
Op 29 oktober presenteerden twee vakgroepen van de VUB zich: SSEL (Systems & Software Engineering Lab) en Tele.Com.
PIMC-prijs 2003
De PIMC-prijs 2003 is uitgereikt voor een thesis van de LUC/tUL-opleiding informatica.
Overige aankondigen
- Machineveiligheid door Software, 12 november, Gent
- IMEC Vlaamse Bedrijvendag, 19 november, Leuven
- XP Day Benelux, 21 november, Breda (NL)
- 16th International Conference "Software & Systems Engineering and their Applications", 2-4 december, Parijs (F)
Dossier: Software Agents
R&D rond software agents bij de K.U.Leuven (DistriNet)
De Distrinet-groep van K.U.Leuven verricht onderzoek naar het gebruik van software agents in gedistrubueerde omgevingen. De software draait hier dus op verschillende platformen. Dit onderzoek wordt gestuurd vanuit toepassingen, zoals "manufacturing control", netwerkbeheer, inroosteren van transporten, robotica en meer.
R&D rond software agents bij de Katholieke Hogeschool St.-Lieven
Sedert 1997 verricht de vakgroep Informatietechnologie van de Katholieke Hogeschool St.-Lieven toegepast onderzoek rond software-agents. De klemtoon ligt op het gebruik hiervan in planningsystemen en in mobiele toepassingen. Er zijn interessante projecten, bijvoorbeeld rond timetabling-applicatie (inroosteren van diverse groepen), gedistribueerde personeelsplanning, en het integreren van mobiele toepassingen in een applicatie.
VSP-event "Software-licensering", 11 december
Op 11 december organiseert het VSP bij lidbedrijf LMS International (Leuven) een VSP-event over software-licensering. Deze vindt plaats van 16:00-18:00 uur, gevolgd door een networking drink.
Zodra het programma af is, ontvangt u als lezer van deze nieuwsbrief een uitnodiging en vindt u deze ook op de VSP-Website. Voor leden is deelname gratis, niet-leden betalen 75 euro.
(terug)
VSP-werkgroep "Juridische aspecten" opgericht
Op 30 september heeft in Diamant Building, Brussel, de opstartvergadering plaatsgevonden van een nieuwe VSP-werkgroep. Deze werkgroep richt zich op de juridische aspecten van software engineering.
In eerste instantie gaat de werkgroep zich bezighouden met tips en adviezen bij het opstellen van een contract rond softwareontwikkeling. Rond maart 2004 zou deze werkgroep resultaat moeten opleveren. Het formaat waarin dit resultaat gegoten wordt is een "steekkaartenbak" op de VSP-Website, met hierin specifiek:
- een raamwerk (wat wel/wat niet in een contract);
- een basis;
- enkele standaardclausules.
Initiatoren van deze werkgroep zijn Erik Van Mossevelde (Niko), prof. Serge Demeyer (UA) en Benny Backx (adovokaat). De andere werkgroepdeelnemers zijn beroepsmatig bezig met management, softwareontwikkeling of juridische zaken. VSP-leden worden uitgenodigd deel te nemen, hiervoor is het nog niet te laat. Neemt u daarvoor contact op met het VSP.
Twee bijeenkomsten zijn alvast vastgelegd:
- dinsdag 18 november 2003, 14:00-17:00 uur, op de Universiteit Antwerpen;
- dinsdag 16 december 2003, 14:00-17:00 uur.
De opstartvergadering, met dagvoorzitter prof. Serge Demeyer (UA), had vooral een inleidend en informatief karakter. De werkgroepdeelnemers stelden zich voor. Daarna stelde prof. Serge Demeyer kort een deontologische code voor rond software engineering, om aan te geven hoe breed het kader van juridische aspecten rond software engineering is. Vervolgens gaf Benny Backx een korte uitleg bij de diverse topics die in de werkgroep behandeld kunnen worden. Een nota hierover is te vinden op het VSP-Extranet (alleen voor VSP-leden).
Het verslag van de opstartvergadering is ook te vinden op het VSP-Extranet.
(terug)
VSP-werkgroep "Gebruikersinterfaces" in oprichting
Er is nog een VSP-werkgroep in oprichting, gericht op het thema "Gebruikersinterfaces". Deze
probeert de deelnemende partijen te ondersteunen in het verbeteren van de kwaliteit van gebruikersinterfaces. Ze geeft op een praktisch niveau meer inzicht in dit verbeterproces. Eigen inbreng van de deelnemende partijen is hierin essentieel.
De initiatoren, prof. Erik Duval (K.U.Leuven) en Joannes Vandermeulen (Namahn) zijn tezamen met het VSP een opstartvergadering aan het voorbereiden. VSP-leden krijgen zeer binnenkort een uitnodiging om hieraan deel te nemen.
(terug)
Nieuw lid: Niko
Het VSP verwelkomt Niko als nieuw lid. Niko ontwerpt en produceert vooruitstrevende oplossingen voor op het gebied van lichtregeling (dimming), datacommunicatie en domotica, en dit in
harmonie met hun schakelaars. In deze producten en oplossingen neemt software een steeds belangrijker in. Niko is gevestigd in St. Niklaas en bestaat reeds sinds 1919.
Contactpersoon met het VSP is dhr. Erik Van Mossevelde.
(terug)
Seminarie: "Embedded Software" op 10 december
Binnen machines neemt het belang aan embedded software gestaag toe. Vergeleken met kantoorsoftware moet de bedrijfszekerheid van deze embedded software veel hoger zijn. Gevolgen van fouten zijn hier immers veel groter: productiestoringen, productieverlies, slechte kwaliteit, ...
Daarom organiseren het Vlaams Software Platform, Agoria Mechanica & Mechatronica en DSP Valley een seminarie over embedded software. Het vindt plaats op 10 december, van 14:00 uur tot 18:00 uur in Gent.
Dit seminarie geeft een overzicht van de uitdagingen van embedded software, de verschillende besturingssystemen zonder het real time aspect uit het oog te verliezen en de specifieke ontwikkelingsomgevingen. Een aantal industriëlen lichten hun keuze toe aan de hand van concrete toepassingen en vertellen ons hoe ze erin slagen hoogkwalitatieve embedded software te ontwikkelen door kwaliteitsbewakingssystemen en testmethodieken in te zetten.
Meer informatie, waaronder het programma en inschrijving, op het Web.
(terug)
VSP-event "Aspect Oriented Software Development", 23 oktober 2003
Op 23 oktober vond bij lidorganisatie WTCM te Heverlee het VSP-event rond Aspect Oriented Software Development (AOSD) plaats.
Prof. Viviane Jonckers (VUB) legde hier uit dat AOSD toelaat uw software sneller aan te passen. Dit gebeurt door tegen te gaan dat code rond eenzelfde functionaliteit doorheen het programma staat. Het gaat dus coderedundantie tegen, bevordert het overzicht en maakt het makkelijker deze code te wijzigen. De deelnemers kregen veel voorbeelden en informatie over de nodige AOSD-tools.
Hierna sprak Bart De Win (K.U.Leuven, Distrinet-groep) over onderzoeksproject Lasagne. Dit project biedt run-time ondersteuning voor middleware, en een eigen AOSD-taal en compiler Lasagne/J, een extensie op Java. De onderzoekers zien voor AOSD onder andere nut in beveiliging (security).
Wim Van Der Perren (VUB, groep SSEL) legde daarna uit wat zij aan onderzoek rond AOSD verrichten. Ze richten zich vooral op component-gebaseerd ontwerpen en hebben hiervoor ook een taal en compiler ontwikkeld, JAsCo, gabaseerd op Java. Ze verrichten hiermee onderzoek om AOSD te gebruiken met business rules en WSML (Web Service Management Layer).
Daarna was het woord aan de industrie. Koenraad Vandenborre (Inno.Com) ziet in AOSD een veelbelovende technologie die echter nog niet volwassen genoeg is om in klantprojecten gebruikt te worden. Wat met name nog ontbreekt is tool-ondersteuning van het volledige ontwikkeltraject en ROI-metingen (Return On Investment). De deelnemers kregen een uitgebreide analyse over de status en de voor- en nadelen van AOSD volgens Inno.Com. Het bedrijf volgt deze technologie nauwgezet op. Zo ondersteunen ze licentiaats- en doctoraatsthesissen en zijn ze voorzitter van de stuurgroepcommissie van het onderzoeksproject Arriba.
Tenslotte besprak Steven Van Hoof (Alcatel) de ervaringen met AOSD binnen Alcatel. Enkele AOSD-toepassingen die hij noemde waren logging, toegangscontrole en security voor netwerken. Voor hen is het interessant dat AOSD het "domain model" clean kan houden en dat het de testbaarheid verhoogt. Bedenkingen zijn echter dat er nog geen best-practices zijn, dat er geen bewezen methode is hoe AOSD aan te leren en dat er veel activiteit is rond alternatieve implementaties. Zijn conclusie is dat AOSD zinvol is en dat het nuttig is om er nu al ervaringen mee op te doen. Het is volgens hem echter nog te vroeg om nu al volledig op deze trein te springen.
De presentaties staan op het VSP-Extranet (alleen voor VSP-leden).
(terug)
VSP-event "Usability Engineering", 11 september
Op 11 september hield het VSP een event over Usability Engineering, bij lidorganisatie EDM (Expertice Centre for Digital Media).
Prof. Erik Duval (K.U.Leuven) gaf er een inleiding over de diverse aspecten van usability engineering. Als start kregen de deelnemers diverse voorbeelden te zien die aangeven dat user interfaces nog te vaak niet goed bruikbaar zijn voor de gebruiker. Hierna beschreef Duval enkele mogelijkheden en adviezen om daar iets aan te veranderen. Diverse onderzoeken en boeken over dit onderwerp werden aangestipt.
Joannes Vandermeulen (Namahn) beschreef een aantal aspecten die bij het opstellen of verbeteren van een user interface aan de orde komen. Met name een goede samenwerking tussen de diverse partijen is hierbij nodig (ontwikkelaar, interactieontwerper, ...). Vervolgens besprak Vandermeulen het gebruik van use cases als een goede methode om tot een zinvolle user interface te komen.
De presentaties staan op het VSP-Extranet (alleen voor VSP-leden).
(terug)
Seminarie "Wanneer is uitbesteding van softwareontwikkeling aan lagelonenlanden zinvol?"
Op 8 oktober werd een een seminarie in Brussel gehouden: "Wanneer is uitbesteding van softwareontwikkeling aan lagelonenlanden zinvol?". Dit seminarie werd georganiseerd door het Vlaams Software Platform, Agoria Industrial Automation en Leuven.inc.
Omdat de organisaterende partijen neutraal tegenover deze materie staan, kon de materie ook neutraal benaderd worden. Diverse voor- en nadelen passeerden de revu, cijfers en voorbeelden werden genoemd en diverse landen werden vergeleken.
(terug)
Overige aankondigen
Op 12 november organiseert Agoria Machanica & Mechatronica in Gent een seminarie over "Machineveiligheid door software". Meer info op het Web.
XP Day Benelux, een 1-daagse conferentie over "Agile Software Development", vindt op 21 november plaats in Breda, Nederland. Het wordt georganiseerd door Agile Systems VZW. Meer informatie over deze conferentie op het Web.
Op 19 november 2003 organiseert IMEC weer zijn Vlaamse Bedrijvendag, dit maal met als thema embedded systemen. Meer info op www.imec.be/ivb of bij Máry Sroczynski, 016 28 16 52.
Van 2-4 december vindt in Parijs de 16e internationale conferentie "Software & Systems Engineering and their Applications" plaats. Organisator is CSML (Center for Mastering Systems & Software) van CNAM (Conservatoire National des Arts et Métiers). Meer info op het Web.
(terug)
VUB Demo Day, 29 oktober
Op 29 oktober presenteerden twee vakgroepen van de VUB zich. Bedoeling was om bedrijven en andere geïnteresseerden inzicht te geven in de activiteiten. De VUB streeft immers een grote samenwerking met het bedrijfsleven na.
Het betrof de groepen:
- Systems & Software Engineering Lab (SSEL), onder verantwoordelijkheid van prof. Viviane Jonckers;
- Tele.Com, onder verantwoordelijkheid van prof. Marnix Goossens
De presentaties zouden binnenkort op de R&D-pagina's van de VUB-Website worden gezet.
(terug)
PIMC-prijs 2003
De PIMC-prijs onderscheidt jaarlijks een op het domein van de multimedia ingediende thesis van de LUC/tUL-opleiding informatica. De eer viel ditmaal te beurt aan Tim Clerckx, die zijn prijs op 8 oktober mocht ontvangen uit handen van de heer Marcel De Coster, chairman van VSP-lidbedrijf PIMC.
Tim Clerckx is op 1 oktober gestart als navorser aan het LUC en zal in VSP-lidorganisatie EDM onderzoek verrichten in het Human Computer Interaction-terrein.
(terug)
Dossier: Aspect Oriented Software Design (AOSD)
In deze nieuwsbrief laten we enkele leden aan het woord die uitleggen wat zij doen aan onderzoek en ontwikkeling op het gebied van Software Agents.
Als een artikel u interesseert kunt u contact opnemen met het VSP (tel. 02/706.8558) of direkt met de contactpersoon waarvan de contactgegevens in het artikel staan.
(terug)
Multi-agent systems provide a paradigm for modelling and developing self-adaptive distributed applications. A multi-agent system (MAS) models a distributed application as a set of autonomous, cooperating entities who reside in a common (distributed) environment. One interesting family of MAS, called situated MAS, employs agents who themselves do not exhibit advanced intelligent behaviour (using knowledge representation, planning and reasoning). Instead situated MAS are designed to achieve system-wide behaviour through agents with purely localized (situated) perceptions and actions in the environment. The prime advantage of situated MAS is flexibility, i.e. their ability to adapt to change in the system (agents join or leave the system, the environment changes, the problem changes dynamically).
The research activities of DistriNet on MAS focus on state-of-the-art software engineering principles such as AOSD (aspect-oriented software development) and MDA (model-driven architecture), applied to the domain of situated MAS. This allows us to enhance research in MAS in several ways, including:
(1) software engineering for MAS development: instead of employing ad hoc approaches to building MAS, we study new development artefacts such as agent architectures, roles, organizations, perception, simultaneous actions, the environment;
(2) distributed execution platform: (a) agents cooperate, either directly through communication, or indirectly by employing their environment as a distributed coordination infrastructure; (b) deploying real-world MAS in distributed systems requires control over several instances of activities (agent execution, agent actions and perceptions, the dynamic evolution of the environment, active entities in the environment); this requires what we call semantic scheduling to allocate resources to software entities such that their virtual behaviour emulates their conceptual behaviour as adequately as possible.
The research in our group is application-driven. We deduce application-specific and system-specific requirements from real-world applications. The applications we study include:
· manufacturing control, where agents drive orders and resources in a dynamic environment;
· active network management including quality of service assurance in an ad hoc environment;
· transport scheduling, a dynamic PCSP (partial constraint satisfaction problem);
· peer-to-peer systems, covering vast collections of users sharing files;
· warehouse management systems, distributed control of AGVs (automated guided vehicles);
· robotic systems, controlling cooperating robots.
Contact person: Prof. Dr. Tom Holvoet, e-mail: Tom.Holvoet@cs.kuleuven.ac.be
(terug)
Sedert 1997 verricht de vakgroep Informatietechnologie toegepast onderzoek in verband met agententechnologie. Dit onderzoek gebeurde grotendeels in het kader van HOBU fonds projecten, gefinancierd door het IWT. De klemtoon lag op het gebruik van agententechnologie bij software ontwikkeling voor planningssystemen. De resultaten van het onderzoek werden verspreid via publicaties en tweejaarlijkse symposia ("Agents in applications" (1998), "Intelligent Agents in Software Applications for Planning" (2000), "Semantic Web and Applications" (2002)). Het laatste symposium lichtte mogelijkheden tot interoperabiliteit toe die door het semantisch web geboden worden. Dit onderwerp is een tweede constante geweest in het onderzoek naar agenten. In deze korte beschrijving belichten we twee actuele ontwikkelingen binnen de groep: agenten in mobiele applicaties en agenten voor timetabling en gedistribueerde personeelsplanning.
Agenten voor timetabling.
Het planning- en scheduling-domein diende steeds als een voorbeeld om het agentenparadigma te toetsen. De groep heeft op dit gebied veel ervaring opgedaan met toepassingen voor hospitalen en scholen. Momenteel lopen er twee projecten die agenten gebruiken in deze context. TITAN gaat over een timetabling-applicatie voor de hogeschool. Waar dit soort toepassingen meestal beperkt blijft tot het opstellen van de lessentabellen voor een afdeling of een departement, wil TITAN ook de interactie tussen de verschillende eenheden binnen de hogeschool modelleren. Departementen, afdelingen, klasgroepen, vakgroepen, docenten, facilitaire diensten en studenten zijn componenten in het model die elk hun eigen autonomie hebben. In de huidige situatie zijn er vrij rigide afspraken die efficiënte regelingen vaak in de weg staan. TITAN modelleert dit geheel als een systeem van onderhandelende agenten. Gepoogd wordt om het optimalisatieaspect op alle abstractieniveaus op een gelijkaardige manier te benaderen. Dit betekent dat we op het meest gedetailleerde niveau een multi-agent systeem voor het roosteren gebruiken. Dit betekent ook dat we optimale overeenkomsten tussen grotere entiteiten zullen realiseren door automatische agentenonderhandelingen.
Door de mogelijkheid van het model om met onvolledige informatie om te gaan kunnen de entiteiten op elk ogenblik autonoom werken.
DINGO bestudeert reële gedistribueerde personeelsplanning. We denken bijvoorbeeld aan een situatie met van mekaar afhankelijke, geografisch gespreide eenheden die personeel delen. In ons model wordt elke eenheid vertegenwoordigd door een afzonderlijk autonome software agent. Niet alle kennis is gedeeld, beslissingen worden genomen op basis van onvolledige informatie. Er is veel belangstelling voor dit project bij consultants en software ontwikkelaars, productiebedrijven, overheidsdiensten en ziekenhuizen.
Agenten in mobiele applicaties
Het doel van dit project is te bestuderen hoe een kleine en middelgrote softwareontwikkelaar mobiele toestellen in zijn applicaties kan integreren. Dit omvat de studie van de functionaliteiten die mobiele toestellen mogelijk maken, de studie van de ontwikkelingsplatformen voor mobiele toestellen en de studie van ter zake relevante ontwerppatronen. Deze drie onderwerpen worden bestudeerd aan de hand van twee gevallenstudies. Deze twee gevallen worden half parallel onderzocht en dienen om de technologie te leren kennen en patronen te detecteren. We ontwikkelen een agentenarchitectuur waar zowel de optimale realisatie van de applicatiedoelstellingen als het optimaal gebruik van de draadloze verbindingen door samenwerkende agenten gecontroleerd wordt. We gebruiken een gelaagde architectuur met informatie, taak en interface agenten (RETSINA). De informatie-agenten verschaffen toegang tot de databanken en de interface-agenten interageren met de gebruikers. De taakagenten realiseren de logica in het systeem door te beslissen over prioriteiten en het uitvoeren van vooraf gedefiniëerde policies.
Contactpersoon: Patrick De Causmaecker, e-mail: Patrick.DeCausmaecker@kahosl.be